Οδηγός παρατήρησης βροχών διαττόντων

Τα πεφταστέρια, ή «διάττοντες αστέρες», γοητεύουν τους αστρονόμους εδώ και αιώνες. Παρά το όνομά τους, δεν είναι αστέρια, αλλά φωτεινά ίχνη που εμφανίζονται ξαφνικά στον νυχτερινό ουρανό και που προκαλούνται από μικροσκοπικά σωματίδια διαπλανητικής σκόνης και βράχων που ονομάζονται μετεωροειδή. Όταν αυτά τα μετεωροειδή εισέρχονται στην ατμόσφαιρα της Γης με ταχύτητα δεκάδων χιλιάδων χιλιομέτρων την ώρα, καίγονται λόγω τριβής, δημιουργώντας ένα φωτεινό ίχνος γνωστό ως μετέωρο ή πεφταστέρι. Τα περισσότερα μετέωρα έχουν αχνή λάμψη και διαρκούν λιγότερο από ένα δευτερόλεπτο, αλλά μερικά, γνωστά ως βολίδες, μπορούν να φωτίσουν έντονα τον ουρανό (μέγεθος -4) και να διαρκέσουν για αρκετά δευτερόλεπτα. Οι καλύτερες πιθανότητες για να δείτε μετέωρα είναι τις νύχτες χωρίς φεγγάρι, μακριά από τα φώτα της πόλης.

Αρκετές φορές το χρόνο, η Γη συναντά σμήνη μετεωροειδών, τα οποία προκαλούν «βροχές μετεώρων». Αυτές οι «βροχές» είναι ετήσιες, προβλέψιμες και εκπέμπονται από την ίδια περιοχή του ουρανού κάθε φορά. Κάθε «βροχή» παίρνει το όνομά της από τον αστερισμό από τον οποίο φαίνεται να προέρχονται τα περισσότερα μετέωρα, όπως οι Διδυμίδες από τον αστερισμό των Διδύμων και οι Περσείδες από τον αστερισμό του Περσέα.

Οι βροχές μετεώρων συμβαίνουν όταν η Γη διέρχεται από περιοχές πλούσιες σε υλικά που έχουν αφήσει πίσω τους κομήτες ή αστεροειδείς κατά το παρελθόν. Κάποιες χρονιές, οι «βροχές πεφταστεριών» μπορούν να παράγουν αρκετές εκατοντάδες διάττοντες αστέρες ανά ώρα, ενώ άλλες το φαινόμενο μπορεί να είναι λιγότερο εντυπωσιακό. Σπανιότερα, οι βροχές μετεωριτών μπορούν να οδηγήσουν σε «καταιγίδες μετεώρων», με χιλιάδες διάττοντες αστέρες σε σύντομο χρονικό διάστημα. Για παράδειγμα, η καταιγίδα των Λεοντίδων του 1966 παρήγαγε χιλιάδες διάττοντες αστέρες ανά λεπτό κατά τη διάρκεια ενός σύντομου διαστήματος 15 λεπτών, που έμοιαζε με βροχή για όσους είχαν την τύχη να το παρακολουθήσουν.

Ακολουθούν μερικές συμβουλές για την παρατήρηση των βροχών διαττόντων:

• Κορύφωση φαινομένου: Οι βροχές διαττόντων διαρκούν αρκετές ημέρες. Αναζητήστε ποια ημερομηνία λαμβάνει χώρα η υψηλότερη δραστηριότητα και παρατηρήστε τις νύχτες γύρω από την ημερομηνία αυτή.
• Φάση της Σελήνης: Ελέγξτε τη φάση της Σελήνης και τη θέση της κατά τις ώρες της κορύφωσης του φαινομένου. Μερικές φορές, η Σελήνη δύει νωρίς, αφήνοντας τον ουρανό σκοτεινό, ενώ άλλες φορές, το φως της μπορεί να εμποδίζει την παρατήρηση.
• Ακτινοβόλο σημείο: Αν και το ιδανικό είναι να κοιτάζετε προς το ακτινοβόλο σημείο της βροχής, τα μετέωρα μπορούν να εμφανιστούν οπουδήποτε στον ουρανό.
• Καλύτερη ώρα παρατήρησης: Ρυθμίστε το ξυπνητήρι σας περίπου στα μεσάνυχτα. Οι φωτεινοί διάττοντες είναι συχνά πιο εύκολα ορατοί μετά τα μεσάνυχτα, όταν το ακτινοβόλο σημείο είναι στο υψηλότερο δυνατό σημείο.
• Ίχνη καπνού και βολίδες: Αναζητήστε «ουρές» ή ίχνη καπνού που αφήνουν πίσω τους τα φωτεινότερα μετέωρα και αναζητήστε εξαιρετικά φωτεινές βολίδες.
• Χρησιμοποιήστε τα μάτια σας: Τα «πεφταστέρια» μπορούν να εμφανιστούν οπουδήποτε, οπότε ένα τηλεσκόπιο δεν θα φαινόταν χρήσιμο. Τα κιάλια με το ευρύτερο πεδίο τους μπορούν μερικές φορές να εντοπίσουν τα φωτεινά ίχνη, αλλά σε κάθε περίπτωση το γυμνό μάτι είναι το καλύτερο.
• Χρώματα μετεωριτών: Παρατηρήστε προσεκτικά και θα δείτε διαφορετικά χρώματα στα «πεφταστέρια». Τα χρώματα αυτά εξαρτώνται από τη σύνθεση του αντικειμένου που κάηκε στην ατμόσφαιρα, καθώς και από την ταχύτητα εισόδου σε αυτή. Οι Διδυμίδες είναι γνωστοί για τα πολύχρωμα μετέωρα.
• Προσαρμογή ματιών στο σκοτάδι: Προγραμματίστε ένα ταξίδι έξω από την πόλη για καλύτερο, σκοτεινότερο ουρανό. Αν παρατηρείτε από την πόλη, κρατήστε τα μάτια σας τουλάχιστον 20 λεπτά μακριά από έντονα φώτα.
• Φωτογράφιση: Για να αποτυπώσετε τα ίχνη των «πεφταστεριών» χρειάζεστε μια κάμερα DSLR, ευρυγώνιο φακό και τρίποδο. Για να φωτογραφίσετε το φαινόμενο αφήστε το κλείστρο ανοιχτό για μεγάλο χρονικό διάστημα.
• Να είστε υπομονετικοί: Μην περιμένετε να βλέπετε συνεχώς πεφταστέρια. Μπορεί να χρειαστεί χρόνος για να εντοπίσετε το πρώτο σας μετέωρο, αλλά οι πιθανότητές αυξάνονται αν μείνετε έξω για περισσότερο χρόνο.

Σημαντικές βροχές μετεώρων

Αν και υπάρχουν πάνω από 20 καταγεγραμμένες βροχές μετεώρων που συμβαίνουν κάθε χρόνο, ακολουθεί μια λίστα με τις πιο δημοφιλείς από αυτές:

Τεταρτίδες

Ορατές μεταξύ 1 και 5 Ιανουαρίου, οι Τεταρτίδες κορυφώνονται τη νύχτα της 3ης Ιανουαρίου και το πρωί της 4ης Ιανουαρίου. Το φαινόμενο συνήθως εμφανίζει 40 έως 100 μετέωρα ανά ώρα. Οι Τεταρτίδες (Quadrantids) πήραν το όνομά τους από έναν αστερισμό που δεν αναγνωρίζεται πλέον, τον Quadrans Muralis και η εμφάνισή τους συνδέεται με τον παραγήινο αστεροειδή 2003 EH1.

Λυρίδες

Οι Λυρίδες εμφανίζονται από τις 16 έως τις 25 Απριλίου με κορύφωση τη νύχτα της 22ας Απριλίου και το πρωί της 23ης Απριλίου. Αυτή η μεσαίας έντασης βροχή μετεώρων παράγει 10 έως 20 λαμπρά και μεγάλης ταχύτητας μετέωρα ανά ώρα, ενώ περιστασιακά παράγει και βολίδες. Η προέλευση των Λυρίδων συνδέεται με τον κομήτη C\1861 G1 (Thatcher) και το ακτινοβόλο σημείο βρίσκεται μεταξύ των αστερισμών του Ηρακλή και της Λύρας.

Ήτα Υδροχοΐδες

Οι Ήτα Υδροχοΐδες είναι μια ισχυρή βροχή διαττόντων που παρατηρείται καλύτερα από το Νότιο Ημισφαίριο. Λαμβάνει χώρα από τις 19 Απριλίου έως τις 28 Μαΐου, με κορύφωση στις 6 Μαΐου και το πρωί της 7ης Μαΐου, με μέσο ρυθμό όπως παρατηρείται από το Βόρειο Ημισφαίριο 10 έως 30 μετέωρα ανά ώρα. Οι παρατηρητές του Νότιου Ημισφαιρίου μπορούν να αναμένουν περίπου 50 έως 60 μετέωρα ανά ώρα. Το ακτινοβόλο σημείο βρίσκεται στον αστερισμό του Υδροχόου, και το όνομά της βροχής προέρχεται από τον αστέρα ήτα του Υδροχόου. Ο κομήτης που ευθύνεται για την εμφάνιση του φαινομένου είναι ο 1P/Halley, ο δημοφιλής κομήτης του Χάλεϊ.

Δέλτα Υδροχοΐδες

Η βροχή διαττόντων Δέλτα Υδροχοΐδες είναι μέτριας έντασης και διαρκεί από τις 12 Ιουλίου έως τις 23 Αυγούστου με κορύφωση τη νύχτα της 28ης Ιουλίου και το πρωί της 29ης Ιουλίου, οπότε και παρατηρούνται 15 έως 20 διάττοντες ανά ώρα. Οι αστρονόμοι πιστεύουν ότι η συγκεκριμένη βροχή διαττόντων οφείλεται στον κομήτη 96P/Machholz.

Περσείδες

Οι Περσείδες είναι η πιο γνωστή από όλες τις βροχές διαττόντων, προσφέροντας κάθε καλοκαίρι ένα εξαιρετικό θέαμα με 50-75 μετέωρα ανά ώρα. Οι Περσείδες είναι σε εξέλιξη από τις 17 Ιουλίου έως τις 24 Αυγούστου, με κορύφωση τη νύχτα της 12ης Αυγούστου και το πρωί της 13ης Αυγούστου. Οι Περσείδες ήταν η πρώτη βροχή μετεώρων που συνδέθηκε με έναν κομήτη (109P/Swift-Tuttle) και το ακτινοβόλο σημείο της βρίσκεται στον αστερισμό του Περσέα.

Δρακοντίδες

Οι Δρακοντίδες παρατηρούνται μεταξύ 6 και 10 Οκτωβρίου, με κορύφωση στις 7 Οκτωβρίου. Πρόκειται για μια ασυνήθιστη βροχή διαττόντων, καθώς η καλύτερη θέαση είναι νωρίς το βράδυ και όχι μετά τα μεσάνυχτα, όπως συμβαίνει με τις περισσότερες άλλες «βροχές» μετεώρων. Οι Δρακοντίδες είναι μια ασθενής «βροχή» που παράγει περίπου δέκα «πεφταστέρια» ανά ώρα, στο παρελθόν όμως, το 1933 και το 1946, έχει δημιουργήσει έντονες «καταιγίδες». Τότε, οι τυχεροί παρατηρητές είδαν περισσότερα από 5000 πεφταστέρια ανά ώρα. Αναζητήστε το ακτινοβόλο σημείο κοντά στον αστερισμό του Δράκου. Ο μητρικός κομήτης των Δρακοντίδων είναι ο 21P/Giacobini-Zinner.

Ωριωνίδες

Οι Ωριωνίδες είναι μια μέτριας έντασης, αλλά όμορφη βροχή διαττόντων σε εξέλιξη από τις 2 Οκτωβρίου έως τις 7 Νοεμβρίου, ενώ κορυφώνεται τη νύχτα της 21ης Οκτωβρίου και το πρωί της 22ας Οκτωβρίου, παράγοντας 20 έως 25 διάττοντες ανά ώρα. Όπως δηλώνει και το όνομα του φαινομένου, οι Ωριωνίδες φαίνεται να προέρχονται από τον αστερισμό του Ωρίωνα, αλλά μπορούν να εμφανιστούν σχεδόν οπουδήποτε στον ουρανό και η εμφάνισή τους οφείλεται σε σωματίδια σκόνης του κομήτη Χάλεϊ.

Ταυρίδες 

Οι Ταυρίδες είναι μια μικρή βροχή μετεώρων που παράγει περίπου 5-10 μετεωρίτες ανά ώρα, αλλά μπορεί να παράγει εντυπωσιακές βολίδες. Είναι σε εξέλιξη από τέλη Οκτωβρίου έως και τέλη Νοεμβρίου και είναι ασυνήθιστη επειδή αποτελείται από δύο ξεχωριστά ρεύματα: τις Βόρειες Ταυρίδες και τις Νότιες Ταυρίδες. Το βόρειο ρεύμα προέρχεται από απομεινάρια του αστεροειδή 2004 TG10, ενώ το νότιο ρεύμα από υλικά που άφησε πίσω του ο κομήτης 2P Encke. Οι Βόρειες Ταυρίδες κορυφώνονται στις 12 Νοεμβρίου, ενώ οι Νότιες περίπου μια εβδομάδα νωρίτερα, στις 5 Νοεμβρίου. Οι Ταυρίδες ακτινοβολούν από τον αστερισμό του Ταύρου, αλλά μπορούν να εμφανιστούν οπουδήποτε στον ουρανό.

Λεοντίδες

Οι Λεοντίδες είναι μια μέτριας έντασης βροχή μετεώρων, που είναι σε εξέλιξη μεταξύ 6 και 30 Νοεμβρίου και μπορεί να παράγει έως και 15 μετέωρα ανά ώρα στο αποκορύφωμά της. Το μοναδικό χαρακτηριστικό αυτής της «βροχής» μετεώρων είναι ότι έχει παρατηρηθεί ότι κάθε περίπου 33 χρόνια εμφανίζει χιλιάδες μετέωρα. Τα πιο  διάσημα τέτοια συμβάντα σημειώθηκαν το 1833 και το 1966, ενώ η τελευταία «καταιγίδα» των Λεοντίδων συνέβη το 2002, οπότε δεν αναμένεται άλλη σύντομα. Οι Λεοντίδες φτάνουν στο αποκορύφωμά τους το πρωί της 18ης Νοεμβρίου. Κοιτάξτε προς τον αστερισμό του Λέοντα και αναζητήστε το ακτινοβόλο σημείο, αν και τα «πεφταστέρια» μπορούν να εμφανιστούν οπουδήποτε στον ουρανό.

Διδυμίδες

Οι Διδυμίδες λαμβάνουν χώρα μεταξύ 7 και 17 Δεκεμβρίου και κορυφώνονται τη νύχτα της 13ης Δεκεμβρίου και το πρωί της 14ης Δεκεμβρίου. Αυτή η «βροχή» έχει ρυθμό περίπου 50 έως 100 μετέωρα ανά ώρα, αλλά μπορεί να παράγει έως και 150, ειδικά όταν παρατηρείται από τοποθεσία με σκοτεινό ουρανό. Αυτό σημαίνει κατά μέσο όρο περίπου 2 έως 3 «πεφταστέρια» ανά λεπτό! Κοιτάξτε προς τον αστερισμό των Διδύμων, όπου βρίσκεται το ακτινοβόλο σημείο, κοντά στον Κάστορα και τον Πολυδεύκη. Για την εμφάνιση του φαινομένου ευθύνεται ο αστεροειδής 3200 Φαέθων, ο οποίος συχνά αποκαλείται και βραχώδης κομήτης.

Τελικές σκέψεις

Ο καλύτερος τρόπος για να απολαύσετε μια βροχή διαττόντων είναι να μετακινηθείτε σε μια σκοτεινή, αγροτική περιοχή μακριά από τα φώτα της πόλης, να ξαπλώσετε και να περιμένετε τα λαμπερά ίχνη φωτός να εμφανιστούν. Η υπομονή σας θα ανταμειφθεί όταν δείτε τα «αστέρια» να «πέφτουν» γρήγορα στον σκοτεινό ουρανό. Αν κοιτάξετε προς τα πάνω την κατάλληλη στιγμή, μπορεί να δείτε ακόμη και μια φωτεινή, πολύχρωμη βολίδα να διαπερνά την ατμόσφαιρα, προκαλώντας ενθουσιασμό σε εσάς και την παρέα σας.

Με πληροφορίες από celestron.com